Soft Starter Nedir?
Soft Starter (yumuşak yol verici) veya motor yumuşak yol verme cihazı; elektrik motorunun kalkış akımını kontrol etmek için kullanılan bir cihazdır. Başka bir ifadeyle bu cihaz sayesinde motor yumuşak bir şekilde çalıştırılabilir. Bilindiği üzere, günümüzde üç fazlı AC elektrik motorları endüstride çok geniş kullanım alanına sahiptir ve bu motorların endüstride kullanımıyla ilgili en önemli konulardan biri, motorların nasıl çalıştırılacağıdır. Bu konu hem motorların bağlı olduğu elektrik şebekesine zarar vermemek hem de motorda teknik bir arıza oluşmasını engellemek açısından önemlidir. Elektrik motorlarının kalkış akımı, motorun nominal akımının yaklaşık 5 ila 8 katıdır. Kalkış süresi 1 saniyeden kısa olabileceği gibi yarım dakika veya daha uzun da sürebilir. Bu kısa süre içerisinde meydana gelen çok katlı akım, (motor gücüne bağlı olarak) motorun bağlı olduğu şebeke üzerinde ciddi bir gerilim düşümüne neden olur ve koruma ekipmanlarının ve şebekeye bağlı diğer ekipmanların çalışmasını olumsuz etkiler.
Endüstride motorları çalıştırmak için farklı yöntemler bulunmaktadır
- 1. Doğrudan yol verme (D.O.L)
- 2. Yıldız-Üçgen yol verme
- 3. Ototransformatör ile yol verme
- 4. Soft Starter ile yol verme
- 5. Değişken Frekans Sürücüsü (VFD) / İnverter ile yol verme
Yukarıdaki yöntemlerin her birinin kendine özgü avantajları ve dezavantajları vardır. Projenin türüne, motorun kW gücüne, bağlı olduğu şebeke koşullarına ve maliyete göre, proje uzmanı tarafından uygun yöntem seçilip uygulanır. Doğrudan yol verme en düşük maliyetli yöntemdir; inverter ile yol verme ise gelişmiş teknolojisi nedeniyle en maliyetli yöntemdir. Bu yazıda diğer yöntemlere değinmeyip Soft Starter ile motor çalıştırma yöntemini ele alacağız.
Soft Starter’ın Çalışma Prensibi
Endüksiyon motorları kalkış sırasında nominal akımının 5 ila 8 katı kadar akım çeker. Motorların yüksek kalkış akımı çekmesinin nedeni, Faraday indüksiyon yasasına göre gerilim indüklenebilmesi için manyetik alanda göreli bir değişimin gerekli olmasıdır. Elbette bu kalkış akımı; koruma, kablolama ve diğer endüstriyel elektrik bağlantılarının tasarımında dikkate alınmalıdır.
Elektrik motorları hızlanırken ve nominal hıza ulaşırken şebekeden yüksek akım çektikleri için Soft Starter; “ani akım (inrush current)” olarak bilinen akım sıçramasını sınırlamak ve motor torkunu kontrol etmek amacıyla kullanılabilir. Bu durum daha güvenli, daha yumuşak ve kademeli bir kalkış sağlar. Soft Starter’lar motorunuzu olası hasarlara karşı korurken; sık start/stop işlemlerinin neden olduğu ısınmayı azaltarak, motor üzerindeki mekanik baskıyı düşürerek, güç kabloları ve motor mili üzerindeki elektrodinamik gerilimleri azaltarak motorun ve tüm sistemin ömrünü uzatır.
Soft Starter, motoru çalıştırmak için gerilim düşürme yöntemini kullanır. Kalkış geriliminin düşürülmesi, kalkış torkunun da azalmasına neden olur. Bu nedenle gerilim düşürme yöntemi, yük altında olmayan veya hafif yükte çalışan motorların çalıştırılması için uygundur. Yıldız-üçgen ve ototransformatör ile yol verme yöntemleri de kalkışta gerilim düşürme prensibi ile çalışır.
Soft Starter, bu iki yönteme kıyasla daha yeni ve daha güncel teknolojiye sahip bir ekipmandır. Kullanım avantajları arasında; yumuşak kalkış, yüksek hız ve hafif yüklerde enerji tasarrufu sayılabil